Pracy Kompensacyjno-Wyrównawczej z Dzieckiem

 

Pierwotną przyczyną niepowodzeń w nauce są najczęściej zaburzenia rozwojowe. Wczesne wykrycie zaburzeń rozwojowych i wczesne prowadzenie oddziaływań korekcyjno- kompensacyjnych przynoszą efekty.

 

Celem działań kompensacyjno- korekcyjnych (wyrównawczych) organizowanych dla dzieci z normą intelektualną, ale nieharmonijnie rozwijających się jest:

 

1. Stymulowanie ogólnego rozwoju dziecka.
2. Ułatwianie dziecku opanowania umiejętności czytania i pisania przez:
- ćwiczenia koncentracji uwagi;
- rozwijanie spostrzegawczości;
- usprawnianie koordynacji wzrokowo ruchowej i sprawności manualnej;
- rozwijanie percepcji słuchowej;
- kształtowanie umiejętności porównywania, segregowania i samokontroli.
3. Ułatwianie dzieciom opanowania tych wiadomości, umiejętności, które są przewidziane programem nauczania.
4. Wyrobienie u dzieci tych cech osobowości, które warunkują dalsze samodzielne funkcjonowanie w systemie szkolnym; rozbudzenie zainteresowań i wyrobienie właściwej motywacji do nauki.

 

Zadaniem przedszkola jest organizowanie zajęć stymulacyjnych mających na celu usprawnienie funkcji percepcyjno- motorycznych. Przedstawiony zestaw ćwiczeń (poniżej) to układ zaprojektowanych działań dla dzieci przedszkolnych mający na celu rozwijanie i wyrównywanie poziomu analizy i syntezy wzrokowej, słuchowej i sprawności manualnej.

 

 

 

Wczesne wykrywanie zaburzeń rozwojowych i podjęcie pracy wyrównawczej to jedno z zasadniczych ogniw oddziaływania pedagogicznego w przygotowaniu dzieci do podjęcia nauki w szkole.

 

 

1. Ćwiczenia usprawniające manualnie.

 

 

Rodzaje stosowanych ćwiczeń:

 

 


I. Techniki przestrzenne.
1. Układanie.
a) układanie z koralików, klocków, patyczków, z elementów mozaiki geometrycznej,
b) układanki i gry z prawidłami.
2. Zabawy konstrukcyjne np. układanki, przybijanki wg. wzoru.
3. Orientacja w kierunkach związana z własnym ciałem:
- zapoznanie z kierunkiem prosto, w lewo, w prawo,
- różnicowanie w otoczeniu wielkości i ujmowanie stosunków w przestrzeni,
- różnicowanie sygnałów słuchowo i wzrokowo.
5. Lepienie:
- ugniatanie plasteliny, wałkowanie, układanie na sylwetkę postaci ludzkiej, lepienie zwierząt, zalepianie całej powierzchni kartki, toczenie kulek.
6. Wycinanie typu płaskiego i przestrzennego:
- cięcie papieru wzdłuż narysowanej linii, cięcie bez narysowanej linii,
- cięcie pasków papieru jednakowej szerokości,
- cięcie wzdłuż linii falującej łamanej,
- wycinanie figur.
7. Majsterkowanie jako scalone elementy z innych technik jak cięcie, sklejanie, rysowanie wg wzoru i wg własnych pomysłów.

 

 

Cele ćwiczeń (technik przestrzennych):

  •  

     

    Rozwijanie psychomotoryki.

  •  

     

    Współpraca analizatora wzrokowego i ruchowego.

  •  

     

    Kształcenie analizy i syntezy spostrzegania.

  •  

     

    Ćwiczenia orientacji przestrzennej i kierunkowej.

  •  

     

    Ćwiczenie sprawności rąk, koordynacja rąk i współpraca palców.

  •  

     

    Koordynacja ruchów rąk ze wzrokiem.

  •  

     

    Wdrożenie do prawidłowego trzymania nożyczek.

 

 

II. Techniki płaskie.
1. Malowanie.
a) malowanie jednocześnie obydwiema rękami na dużym arkuszu przypiętym do tablicy lub podłogi,
b) malowanie palcem (na całej powierzchni) różnokolorowych linii poziomych i pionowych- zachowanie kierunku od lewej do prawej,
c) malowanie pędzlem linii prostych, splątanych nici, kłębuszków,
d) malowanie linii falujących poziomych i pionowych,
e) malowanie linii łamanej w formie wzoru,
f) malowanie pęczkiem waty,
g) malowanie flamastrami.
2. Rysowanie:
- rysowanie kredą na tablicy i dużych arkuszach rozłożonych na podłodze,
- wodzenie palcem po wzorze,
- odtworzenie wzoru na dużych arkuszach papieru,
- rysowanie ołówkiem, kreślenie patykiem na podkładzie z farby klejowej,
- rysowanie świecą,
- kalkowanie przez kalkę techniczną.
3. Wydzieranie:
- łatwych kształtów,
- kompozycja z kolorowych pasków.
4. Stemplowanie.


 

 

 

Cele ćwiczeń (technik płaskich):

  •  

     

    Wdrażanie dzieci do prawidłowego trzymania pędzla.

  •  

     

    Usprawnianie ruchów rąk przez malowanie.

  •  

     

    Zwalnianie napięcia mięśniowego, rozluźnianie mięśni.

  •  

     

    Wyzwalanie ruchów płynnych, swobodnych ruchów ramienia i przedramienia.

  •  

     

    Kształcenie ruchów dużych różnorodnych oraz małych precyzyjnych.

  •  

     

    Rozwijanie sprawności graficznych.

  •  

     

    Ćwiczenia mięśni palców i zdolności współpracy mięśni palców.


 

 

 

III. Ćwiczenia graficzne:
- kreślenie linii poziomych, pionowych (zachowanie prawidłowego kierunku) „po śladzie" i samodzielnie,
- kreślenie linii kolistych i falistych zamkniętych,
- łączenie liniami zaznaczonych punktów,
- obrysowywanie szablonów figur geometrycznych,
- kopiowanie przez kalkę techniczną,
- pisanie pojedynczych elementów graficznych i literopodobnych,
- rysowanie szlaczków wg przedstawionego wzoru.


 

 

 

Cele ćwiczeń (graficznych):

  •  

     

    Wyrobienie umiejętności prawidłowego trzymania i posługiwania się narzędziami piszącymi: kredka, flamaster, ołówek.


 

 

 

2. Ćwiczenia usprawniające funkcje wzrokowe.

 

 

Rodzaje stosowanych ćwiczeń:

 

 


I. Ćwiczenia spostrzegania na materiale konkretnym.
1. Rozpoznawanie treści obrazków (zapamiętanie jak największej liczby przedmiotów).
2. Dobieranie jednakowych obrazków.
3. Segregowanie obrazków w grupy tematyczne (wyszukiwanie różnic, wyszukiwanie ukrytych szczegółów).
4. Uzupełnianie brakujących elementów w rysunkach.
5. Odtwarzanie z pamięci eksponowanych przedmiotów.


 

 

 

Cele ćwiczeń (spostrzegania na materiale konkretnym):

  •  

     

    Wyrabianie całościowego i szybkiego rozpoznawania obrazków (rozwijanie pamięci wzrokowej).

  •  

     

    Stopniowe przechodzenie od spostrzegania globalnego do analitycznego (układanie całości z części).

  •  

     

    Ćwiczenie pamięci wzrokowej, koordynacji wzrokowo - ruchowej i orientacji w kierunkach (lewa - prawa, góra – dół).

  •  

     

    Ćwiczenie pamięci wzrokowej.


 

 

 

II. Ćwiczenia spostrzegania na materiale abstrakcyjnym.
1. Rozpoznawanie figur płaskich.
2. Dobieranie jednakowych par figur.
3. Różnicowanie i układanie figur geometrycznych pod względem kształtu, wielkości i koloru.
4. Różnicowanie kształtów literopodobnych.
5. Graficzne odtworzenie krótko eksponowanej figury.
6. Odtworzenie prostych układanek przestrzennych wg modelu.
7. Zapamiętanie jak największej liczby eksponowanych figur i wskazanie ich po krótkiej przerwie wśród innych figur.


 

Cele ćwiczeń (spostrzegania na materiale abstrakcyjnym):

 

  •  

     

    Ćwiczenie pamięci wzrokowej.

  •  

     

    Ćwiczenia w analizie i syntezie wzrokowej oraz w koordynacji wzrokowo ruchowej.

  •  

     

    Ćwiczenia koncentracji uwagi i pamięci wzrokowej.

 

 

III. Ćwiczenia na materiale literowym.
1. Dobieranie par jednakowych liter:
- segregowanie liter (różnicowanie liter o podobnych kształtach),
- rozpoznawanie i nazywanie liter,
- utrwalenie kształtu liter np. lepienie z plasteliny,
- segregowanie wyrazów takich samych, o takiej samej liczbie liter,
- wyodrębnienie liter w wyrazach, podkreślenie ołówkiem.
2. Dobieranie wyrazów tak, aby każdy następny różnił się od poprzedniego tylko jedną literą, np. noc - nos, kot - kto:
- tworzenie wyrazów rozpoczynających się taką samą sylabą,
- wyszukiwanie w rozsypankach wyrazowych takich samych wyrazów począwszy od jednosylabowych do wielosylabowych,
- uzupełnianie zdań z lukami przez wyszukiwanie wyrazów z rozsypanki wyrazowej lub tworzenie własnych,
- układanie zdań pojedynczych, rozwiniętych, oznajmujących, pytających przy pomocy ilustracji i rozsypanek wyrazowych,
- podział zdań na wyrazy,
- dobieranie zdania do obrazka.
3. Tworzenie krótkich tekstów składających się z dwóch, trzech zdań z rozsypanki wyrazowej jako odtworzenie tekstu słyszanego, opisu ilustracji:
- odczytanie ułożonego tekstu.


 

Cele ćwiczeń (na materiale literowym):

 

  •  

     

    Ćwiczenie pamięci wzrokowej.

  •  

     

    Ćwiczenie analizy wzrokowej i spostrzegawczości.

  •  

     

    Ćwiczenie słownikowe.

  •  

     

    Różnicowanie liter, sylab i wyrazów.

  •  

     

    Kształtowanie umiejętności globalnego ujmowania wyrazów w czasie czytania.

 

 

3. Ćwiczenia usprawniające funkcje słuchowe.

I. Odtwarzanie struktur dźwiękowych na podstawie układów przestrzennych.
1. Słuchowa analiza podanego rytmu i ruchowe jego odtworzenie przez wyklaskiwanie, wystukiwanie.
2. Graficzne odtworzenie wysłuchanego rytmu za pomocą kresek, kółek.
3. Porównywanie melodii (znanych piosenek) pod względem tempa, wysokości głosu, tonacji.
4. Różnicowanie dźwięków różnych instrumentów muzycznych.

 

II. Analiza i synteza wyrazowa zdań
1. Wyodrębnianie zdań, pojęcie zdania:
- dzielenie zdań na wyrazy, liczenie wyrazów,
- rozwijanie zdań,
- układanie zdań do obrazków.
2. Układanie zdań o podanej liczbie wyrazów.

 

III. Analiza i synteza sylabowa wyrazów.
1. Dzielenie wyrazów na sylaby i synteza tych sylab, pojęcie sylaby, liczenie sylab.
- określenie długości wyrazów na podstawie liczby sylab (wyrazy krótkie, długie),
- ustalenie pozycji danej sylaby w wyrazie (na początku, na końcu, w środku),
- tworzenie wyrazów z sylab,
- podział wyrazów na sylaby np. wydzielanie sylab przez dzielenie pasków papieru na części.
2. Określenie pozycji sylab w wyrazie:
- wydzielanie sylab w nagłosie, w wygłosie, sylab środkowych w wyrazach 
3-sylabowych,
- wyszukiwanie podanych sylab w różnych wyrazach.
3. Układanie wyrazów z sylab:
- tworzenie wyrazów przez dodawanie sylab początkowych do znanych sylab końcowych,
- tworzenie wyrazów rozpoczynających się końcową sylabą wyrazu poprzedniego.
4. Zmiana wyrazu przez dodanie lub odjęcie sylaby:
- rozwiązywanie rebusów obrazkowych.

 

IV. Analiza i synteza głoskowa wyrazów (skojarzenie głoski ze znakiem graficznym- literą).
1. Wyodrębnienie początkowej głoski w wyrazie:
- wyróżnianie i wybrzmiewanie samogłosek i spółgłosek w nagłosie (O-la, u-le),
- grupowanie obrazków, których nazwy zaczynają się daną głoską,
- tworzenie wyrazów na podstawie podanej głoski początkowej.
2. Wyodrębnianie końcowej głoski w wyrazie:
- wybór obrazków, których nazwy kończą się daną głoską,
- podawanie wyrazów kończących się daną głoską,
- grupowanie rysunków, których podpisy kończą się tą samą głoską,
- dobieranie par obrazków, w których nazwa jednego rozpoczyna się taką głoską jaką kończy się nazwa drugiego np. rak - kot - traktor.
3. Wyodrębnianie środkowej głoski w wyrazach:
- dobieranie obrazków, których nazwy (3-głoskowe) posiadają daną głoskę w środku np. „a" (mak, rak),
- określenie miejsca danej głoski w wyrazach dłuższych.
4. Kolejne wydzielanie głosek w wyrazach:
- wyodrębnianie podanej głoski w różnych pozycjach wyrazów,
- układanie wyrazów z żądanymi głoskami,
- liczenie głosek w wyrazach.
5. Tworzenie nowych wyrazów przez dodanie lub odjęcie głoski np.:
- dodanie początkowej głoski: as – las,
- odjęcie początkowej głoski: Alinka – linka,
- dodanie końcowej głoski: dom – domy,
- odjęcie końcowej głoski: koty – kot,
- dodanie początkowej i końcowej głoski: las → k-las-a,
- układanie nowych wyrazów z pierwszych głosek nazw kolejnych obrazków np.: ryba - autobus - krowa → rak, rower - okno - kogut → rok,
- układanie „łańcuszka" obrazków wg głoski w nagłosie i wygłosie np. nożyczki - indyk - kosz - szynka - auto.

 

 

 

V. Ćwiczenie czytania sylab i wyrazów. 
1. Tworzenie sylab dwuliterowych otwartych - podstawianie spółgłosek do stałej samogłoski.
- rozpoznawanie i czytanie sylab dwuliterowych.
2. Czytanie sylab dwuliterowych i łączenie ich z sylabami w nowe wyrazy 
3. Tworzenie wyrazów dwusylabowych
- łączenie sylab otwartych ze stałą pierwszą sylabą np. ma - ma, ma - pa, ma – ta,
- łączenie sylab otwartych ze stałą sylabą końcową, np. wa - ta, la - ta, ma – ta.
4. Tworzenie trzyliterowych sylab zamkniętych przez 
- dobieranie sylab otwartych do stałej spółgłoski np. ko - t, ba - t, bu – t, 
- przekształcanie wyrazów jednosylabowych w wyrazy dwusylabowe np. las - lasy, dom – domy.
5. Tworzenie dwusylabowych wyrazów z sylab trzyliterowych i dwuliterowych przez podstawienie różnych sylab do jednej stałej np.: ko - gut, ko - tek, ko - min; lal - ka, las - ka, ram – ka.
6. Tworzenie różnych wyrazów dwusylabowych z sylab dwuliterowych i trzyliterowych
np.: bu - rak, wa - zon, lam - pa, nar – ty.
7. Tworzenie trzyliterowych sylab ze zbiegiem spółgłosek np.: gra- kra, dwa - dla, bzy- łzy
- czytanie całościowe sylab trzyliterowych, 
- rozpoznawanie położenia samogłosek w sylabach trzyliterowych np.: kot - kto, dal - dla, gar – gra.
8. Przekształcenie wyrazów przez zmianę lub dostawienie sylab np.: ma - ma, ma – pa, mo - wa, mo - del 
9. Czytanie wyrazów trzy i więcej sylabowych poprzedzone dzieleniem na sylaby.


VI. Czytanie pojedynczych wyrazów.

1. Układanie zdań z pojedynczych wyrazów.
2. Dobieranie zdań do obrazków.

 

 

 

VII. Czytanie tekstów.
1. Czytanie pojedynczych sylab. 
2. Czytanie pojedynczych wyrazów
3. Czytanie całościowe zdań i krótkich tekstów.
4. Dobieranie zdań do obrazków.
5. Przyporządkowanie zdań opisujących akcję całego obrazka.
6. Porządkowanie zdań bez pomocy ilustracji.


 

 

 

Cele ćwiczeń usprawniających funkcje słuchowe:

 

 


1. Rozpoznawanie struktur dźwiękowych
2. Ćwiczenia koordynacji słuchowo - wzrokowej i słuchowo - ruchowej
3. Graficzne odtwarzanie wysłuchanego rytmu
4. Analiza i synteza zdań 
5. Ćwiczenia umiejętności wyodrębniania głosek w nagłosie, wygłosie i śródgłosie
6. Ćwiczenia pamięci słuchowej 
7. Różnicowanie samogłosek i spółgłosek 
8. Usprawnienie techniki czytania


 

 

 

Przykłady gier i ćwiczeń:

 

 

1. Monogramy
Wykorzystując gazety, czasopisma lub tkaniny z nadrukami, polecamy dzieciom wycinanie liter wzdłuż zewnętrznych krawędzi. Wycięte litery można wykorzystać na monogramy do wykonania różnych napisów lub układanek literowych.

 

 

2. Wydzieranki literowe
Wykorzystując gazety lub czasopisma polecamy dzieciom, by starały się bardzo dokładnie wydzierać wskazane litery lub wyrazy. Podczas czynności wydzierania dzieci nazywają pojedyncze litery tworząc z nich w następstwie sylaby, wyrazy.

 

 

3. Modelowanie konturów liter, sylab, wyrazów
Wykorzystując drut, glinę, plastelinę, grubszą nitkę, itp. dzieci układają modele liter, wyrazów i zdań.

 

 

4. Uzupełnianka
Uzupełnianie niekompletnych struktur wyrazowych, np.:

  •  

     

    różnicowanie kształtów liter: l, ł, t: sa ata, łopa a, sała a, sobo a, faso a, u ica., ok. adka, b, p, d: so ota, za ałka, zaku y, za awa, A elka, ro ota;

  •  

     

    różnicowanie fonemów: dzi-ci: bu k, bu k, sie , sie d-t: omek, omek, rut, rud.

 

 

5. Przekształcanie wyrazów
Dzieci rozbudowują wyraz, dokładając kolejne słowa.
Np.: lis- list -listy-, lis- list- listek, list- listonosz- listonosze
kora- koral -koralik-koraliki; kora- koral- koraliczki
mak- makaron- makaroniki; mak- maki- makieta.

 

 

6. Rozsypanka - przestawianka
Z liter dość długiego wyrazu dzieci tworzą dowolną liczbę nowych słów.
Np. wyraz: KRASNOLUDEK- kra, nos, as, kok, kruk, krok, korek, las, los, lasek, nosek
wyraz: SALAMANDRA- las, sala, lama, rama, masa, Ala, rana, Dana, smar, rasa, dla.

 

 

7. Łańcuchy sylabowe
Zabawę zaczynamy od wyrazu dwusylabowego. Następnie dziecko wypowiada wyraz rozpoczynający się drugą sylabą powtórzonego wyrazu.
Np. kasa- sala- lato- tory- ryba- baby- byki- kino- noga- gama- masa

 

 

8. Sztafeta sylabowa
Zabawę zaczynamy od podania sylaby, która stanowi początek wielosylabowego wyrazu. Wyraz tworzymy poprzez dodawanie kolejnych sylab tak, aby powstał wyraz mający sens.
Np.: wyrazy 3- sylabowe: ka- la- fior, ba- lo- nik; wyrazy 4- sylabowe: sa- mo- cho- dy, cze- ko- la- da, ka- ru- ze- la itp. 5-cio ......, na miarę możliwości dzieci.

 

 

9. Dokończ wyraz 
Zabawa rozpoczynamy od podania sylaby, która tworzy pierwszy człon wyrazu, następnie dzieci dopowiadają dalszą część składając wyraz mający sens, np.: 
ko - tek la - to ma - pa sto - pa
rek la ma pień
łek ta sa noga
za ma lina lica
min sy karon krotka
zioł sek kowiec doła
szyk tawiec szyna larz

 

 

10. Chodzi Zosia...
Usprawnienie procesów syntezy i analizy słuchowej, słuchu fonematycznego, zdolności kojarzenia nazw z rzeczywistością pozajęzykową, kształcenie sprawności myślenia pojęciowego poprzez przechodzenie od nazw ogólnych do jednostkowych i odwrotnie. 
Np. Chodzi Zosia po łące zbiera kwiatki pachnące- zgadnij jakie, skoro w ich nazwie znajduje się głoska (N,S)
Chodzi Zosia po ogrodzie, zbiera owoce na swej drodze - zgadnij jakie skoro w ich nazwie znajduje się głoska 
Chodzi Zosia po zagrodzie widzi zwierzęta na swej drodze- zgadnij jakie skoro w ich nazwie znajduje się głoska, itp.

 

 

11. Wszystko zaczyna się tą samą głoską.
Zabawę zaczynamy od wydania polecenia, ułóż zdanie, w którym wszystkie wyrazy rozpoczynają się tą samą głoską- litera.
Np. O, O, O, O - Ola obserwuje odlatujące osy.
J, J, J, J - Janek Jakubowski je jajecznicę.
M, M, M, M - Młynarz miele miałko mąkę.
K, K, K, K - Krzyś kupuje klocki konstrukcyjne.

 

 

12. Dobieranie właściwych określeń do podanej nazwy rzeczy
Do podanej nazwy rzeczy należy dobrać jak najwięcej właściwych określeń.
Np. śnieg - puszysty, biały, zimny, miękki, lepki, lekki, delikatny
cukier - słodki, biały, miałki, kryształowy, sypki, lepki
szal - wełniany, kolorowy, długi, ciepły, nowy, ulubiony, miły.
Następnie dzieci mogą dobierać przymiotniki stanowiące cechy szczególnie charakterystyczne dla określonych nimi zwierząt i kojarzą cechę z nazwą właściwego zwierzęcia i dopowiadają:

 

 

Czerwony jak ... Wierny jak... Powolny jak...
Dumny jak... Tchórzliwy jak... Ciężki jak.....
Uparty jak.... Zwinny jak... Pracowity jak...
Chytry jak... Mądry jak... Silny jak...
(mrówka, żółw, wąż, pies, lis,, paw, rak, osioł, zając, sowa, słoń, lew)

 

Programy